مقایسه‌ای بین GPL و Microsoft EULA - بخش اول

مقایسه‌ای بین GPL و Microsoft EULA - بخش اول

مطلبی که مطالعه می‌کنید بخش اول از خوانش مقاله‌ای است با همین عنوان. ایــن مطلــب ترجـمــه عینی و دقیق این مطلب نیست بلکه سعی شده است نگاهی باشد از دید نگارنده به این مقاله.

انتـخاب این دو مجوز برای مقایسه چندان تعجب برانگیز نیست. در یک سو GPL به عنوان پرطرفدارترین و مطرح‌ترین مجوز متن‌باز قرار دارد و در ســوی دیــگــر MS EULA بــه عنوان بارزترین بیانگر موضع رسمی Microsoft. نسخه EULA استفاده شده در این مقاله نسخه‌ای است که به همراه Windows XP منتشر شــده اســـت. سعـــی شــده است تا مقایسه‌ای بی‌طرفانه بین دو مجوز و آزادیها و محدودیتهای ایجاد شده توسط آنها انجام شود. در این تحلیل هر دو مجوز EULA و GPL مورد مطالعه قرار گرفته‌اند و در ادامه سعی شده اسـت مقایسه‌ای آماری در مورد بعضی معیارها بین این دو مجوز انجام شود.

به صورت کلی بخش عمده EULA به محــدود کردن حقـــوق شـمــا در مـــورد استفاده از نرم‌افزار از طریق سلب هر گونه مسوولیت از Microsoft می‌پردازد. در مقابل تلاش اصلیGPL برای آگاه کردم کاربر از حقوقش و مسوولیتهای توزیع کننده نرم‌افزار یا برنامه‌نویسی که از کــدهای GPL استفــاده می‌کــنـد می‌پردازد. البته چند محدودیت برای کاربر نیز ایجاد شده است.

یکــی از شعارها و دلایـــل اصلی مشتریان Microsoft کــه بــه دفــعات شنیده می‌شود این است که بنا بر متن EULA در صورتی که خطا یا فاجعه‌ای در اثر استفاده از نرم‌افزار روی دهد آنــهــا کســی را دارند که مسوولیت این موضوع را از نظر قانونی بپذیرد. نگاهی دقیقتر به EULA خلاف این موضوع را ثابت می‌کند. طبق متن این مجوز به وضوح "تمـامی مسیرها و مجراهایی" کــه یــک استفاده کننده از نـــرم‌افزارهای Microsoft بـای غرامت قانونی از هر نوع دارد را از بین می‌برد. در بهترین حالت چیزی که شما به دست خواهید آورد جـــبــران هـــزینه آن محصول نرم‌افزاری است یعنی چیزی در حدود ۵ دلار رایج آمریکا!

از این گذشته آنــگــونه که نویسندگان این مقاله اعلام کرده‌اند و بر طبق سوابق موجود تا به حال هیچ شخص یا سازمان استفاده کننده‌ای در طول ۲۷ ســال فعـــالیـت Microsoft ، موفــق به پیگیری قانونی با موفقیت علیه این شرکت به دلیل ایرادات و اشکالات آن نشده است.

مطالب بیان شده در ادامه این مقاله توصیه‌های قانونی نیستند بلــکه نظرات نویسنده مقاله اصلی در مورد این مجوزها و مروری است بر این موضوع که کدام بخشها از این مجوزها حقوقتان را از شما گرفته و شما را محدود می‌سازند.

	EULA	GPL
درصد محدودیتی که مجوز ایجاد می‌کند	45.00%	27.00%
درصد حقوقی که مجوز به شما می‌دهد	15.00%	51.00%
درصد محدودیتی که مجوز درنوآوری ایجاد می‌کند	40.00%	22.00%

می‌توان نتیجه گرفت که بیشترین بخش EULA به حفاظت از Microsoft و محدود کـــردن انتخابها، گزینه‌ها و اعمال ممکن توسط کاربران نرم‌افزار می‌پردازد. در مقابل بیشترین بخش GPL به منظور دادن حقوقی به کـــاربران نرم‌افزار تحت پوشش ایــن مجـــوز و در عین حـــال تاکیدی نسبی بر حقوق گسترش دهنده اصلی نرم‌افزار به منظور تدوام انتشار این برنامه با مجوز GPL طراحی شده است نکته‌ای که در EULA به هیچ عنوان مشاهده نمی‌شود.

۱ - در بخشی از EULA آمده است: “ در صورتی کـــه شما با ایـــن مـجـــوز مـوافـق نیستید آنرا نصب یا تکثیر نکنید. شما می‌توانید آنرا به محل خریداری آن بازگردانید و پول خود را تمام و کمال پس بگیرید.”

تحلیل

در ایــن بخــش Microsoft ادعــا می‌کنـد که کاربران می‌توانند در صورت تمایل محصول خود را برگشت داده و مبلغ را عینا دریافت کنند (Full refund). موارد بسیاری وجود داشته‌اند که کاربران قادر به انجام چنین کاری نبوده‌اند در صورتیکه از این بند کاملا پیروی کرده‌اند. برای مثال تقریـبـا غیر ممکن است که شما بتوانید یک نسخه استفاده نشده از Windows XP را که به همراه سخت افزار خود خریداری کرده‌اید برگــشــت داده و پــول خود را دریافت کنید. مثال بارز این امر کامپیوترهای کیفی هستند که با نسخه‌هایی از Windows ارائه می‌شوند. شانس شما برای بازپس گیری پول پرداخت شده برای این نرم‌افزارها چیزی نزدیک به صفر است.

۲ - در بخش دیگری آمده است: “ نصب و راه اندازی: شما مجازید یــک نسخه از محصول را بر روی یک کامپیوتر مانند یک ایستگاه کاری ، پایانه یا دیگر ابزارهای نصب کرده، استفاده کرده، مورد دسترسی قرار داده و نمایش دهید.”

تحلیل

Microsoft صریحا ابراز می‌کند که شما مایلید این نرم‌افزار را بر روی یک کامپیوتر و تنها یــک کامـپـیوتر نـصب کـرده و از آن استفاده کنید. ایــن مجـــوز حتـی به شما اجازه نمی‌دهد آن را بر روی دو کامپیوتر نصب کرده و در آن واحد تنها از یکی از آنها استفاده کنید. در نتیجه در صورتیکه شما یک کامپیوتر کیفی و یـک کامپیوتر خانگی داشته باشید نیاز به دو نسخه از این نرم‌افزار دارید!

۳ - “ محصول نباید در آن واحد با بیش از یک پردازنده در هر ایستگاه کاری استفاده شود.”

تحلیل

Microsoft به وضوح به شما اجازه استفاده از این نرم‌افزار را در سیستمهای کــامپیوتری با بیش از ۲ CPU را نمی‌دهد. در نتیجه اگر شما کامپیوتری با ۴ CPU دارید نمی‌توانید از این نرم‌افزار استفاده کنید.

۴ – " شمــا مجازید حداکثــر ۱۰ کامپیوتر یـــا ابزار الکترونیکــی (کــه هر یک، یک ابزار به حساب می‌آیند) را صرفا با هدف استفاده از خدمات محصول برای خدمات فایل و چاپــگر، خــدمــات اطلاعاتی اینــترنتی و دسترسی از راه دور به کامپیوتر ایستگاه کاری (work station) متصل نمایید. حداکثر ۱۰ اتـصــال شـــامل هر گونه اتصال غیرمستقیم ایجاد شده از طریق multiplexing یا دیگر نرم‌افزار ها یا سخت‌افزارهایی که اتصالات را یکی می‌کند می‌باشد. “

تحلیل

بنا بر این مجوز Microsoft اجازه اتصال بیش از ۱۰ کامپیوتر را به کامپیوتر شــمــا نمی‌دهد. شما نمی‌توانید بـا استفاده از ابزاری که اتصالات کامپیوتری رو یکی می‌کند این موضوع را دور بزنید. همانــگـونه که انتظار می‌رود Microsoft اجازه چنین کاری با نرم‌افزار مشابه می‌دهد و تنها تفاوت مهم قیمت مجـــوزهای مــورد استفاده در این دو مورد است. در نتیجه شما نمی‌توانید از کامپیوتری با چنین سیستم عاملی به عنوان یک file server یا web server استفاده کنید.

۵ – " به غیر از نرم‌افزارهایی مانـنـد NetMeeting ، Remote Assistance و Remote Desktop شما حـق ندارید از محصول برای اجازه دادن به هر ابزاری برای دستیابی، استفــاده، نمایش یـــا اجرای دیگـــر نــرم‌افزار موجود بر روی ایستگاه کاری استفاده نمایید و همچنین حق ندارید به هیچگونه ابزاری اجـازه دهید از رابط کاربری محصول یا خود محصول استفاده کند مگر آنکه خود آن ابزار نیز دارای مجوزی جداگانه باشد. “

تحلیل

در صورتیکه قصد داشته باشید از یک کامپیوتر دیگر بـــه کامپیوتر خـود که Windows XP بر روی آن نصب است دسترسی پیدا کنید و تصمیم داشته باشید به جای نرم‌افزارهای اختصاصی همــــراه با آن استفاده نکرده بلکه از جایگزینهایی مانند VNC یا PCAnywhere استفاده کنید باید مجوزی اضافه بر مجوز اصلی برای Windows XP خود خریداری کنید.

۶ - “ فعال سازی اجباری :

حقوق تضمین شده تحت این مجوز محدود به ۳۰ روز اول پـس از آنکه شما نصب اولیه نرم‌افزار را انجام دهید هستند مگر آنکه شما اطلاعات مورد نیاز برای فعال سازی نسخه مجـــاز خـــود را مطابق روش شــرح داده شده در طی مراحل نصب محصول ارائه کنید. شما می‌توانید فعال سازی را از طریق اینترنت یا تلفن انجام دهید. تـــمـام هزینه‌های ممکن به عهده شما خواهد بود. “

تحلیل

Microsoft اعلام می‌کند که شما مجازید از نرم‌افزار خـــریداری شده خـــود بــــرای ۳۰ روز استفاده کـنید. پس از آن شما موظفید برای ادامه استفاده از نرم‌افزار هرگونه اطلاعاتی را که آنها درخواست کــنــند در اختیار آنها قرار دهید. ممکنست این ارتباط با Microsoft هزینه‌هایی برای شما در بر داشته باشد.

مسائل مختلف بالقوه‌ای در رابطه بـــا این موضوع وجود دارند. کـــاربـــران بسیاری وجـود دارند کـــه از شناساندن متوالی و تکراری خود به منظور استفاده از نرم‌افزاری که به صورت قانونی خریداری کرده‌اند خسته شده‌اند.

۷ - “ در صورتیکه سخت‌افزار مورد استفاده خود را تغییر دهید یــا در محصول تغییری ایجاد کنید ممکنست نیاز پیدا کنید تا مجددا محصول خود را فعال کنید. در این محصول معیارهای فنی‌ای وجـــود دارند کــه بـــه منـــظور جلـــوگیری از استفاده غیرقانونی و بدون مجوز از این محصول طراحی شده‌اند. شما موافق هستید که ما می‌توانیم از این معیـــارها استــــفاده کنیم. “

تحلیل

اگــر شمــــا تغییراتی ( کـــه مشخص نشده‌اند ) بـــر روی سخت‌افزار کامپیوتر خـود انجام دهید ممکنست نرم‌افزار از کار بیفتد. این به آن معناست که دفعه بعد کـــه شمــا بعضــی قطعات کامپیوتر خـــود را جایگزین می‌کنید ( مانند یک دیسک سخت یا کارت ویدئویی یا کارت LAN و ... ) ممکن است کامپیوتر شما دیگر به حالت عادی کار نکند.

این به آن معناست که اگر کامپیوتر شما در شـرایطی از کار بیفتد که شما امکان دسترسی به Microsoft به منظور فعال کردن محصول خود را نداشته باشید قادر به کار با کامپیوتر خـــود نخواهید بود. یــک مورد مشهور ، موردی است که در آن یک متخصص مشهور IT در حالیکه در هواپیما بود به دلیل تعویض یـــک کارت PCMCIA در کامپیوتر کیفی خود نتوانست از آن برای نوشتن مقاله خود در مورد IT در کنفرانسی که در حال سفر به منظور شرکت در آن بــــود استفاده کند. از طرف دیگر شما موظفید با Microsoft در مورد نصب و استفاده از معیارهای فنی‌ای کـــه نــه تعـریف شده‌اند و نه مرزبندی، هم عقیده باشید.

از طرف دیگر شما هر حقی برای اعتـــراض در مـــورد این موضوع را از خود سلب می‌کنید. بـــه عبارت ساده‌تر صرفنظر از اینکه چنین موضوعی چه مقدار دردسر و ناراحتی برای شما ایجاد کند شما حق اعتراض یا هر کار دیگر را ندارید.